Την παρούσα περίοδο το γραφείο μας συμμετέχει στη σύνταξη για τους Δήμους Μονεμβάσιας, Βοιών και Ζάρακα (Νομός Λακωνίας) των αντίστοιχων Γενικών Πολεοδομικών Σχεδίων (Γ.Π.Σ.) ή Σχεδίων Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης (Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π.). Στα πλαίσια αυτών των μελετών, μέσω του παρόντος κειμένου, προχωρούμε σε σχολιασμό του Σχεδίου Νόμου που αφορά τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Α.Π.Ε.) και ειδικότερα των κριτηρίων χωροθέτησής τους, με σκοπό να συμβάλουμε στη δημόσια διαβούλευση.1. Καταρχήν με το άρθρο 8 παρ. 2, προστίθεται στο άρθρο 19 του Ν.1650/1986 νέα παράγραφος, με την οποία προβλέπεται πλέον η δυνατότητα εγκατάστασης Α.Π.Ε. σε «Περιοχές Απολύτου Προστασίας της Φύσης», «Περιοχές Προστασίας της Φύσης», «Εθνικά Πάρκα», «Προστατευόμενοι Φυσικοί Σχηματισμοί», «Προστατευόμενα Τοπία και Στοιχεία του Τοπίου» και «Περιοχές Οικοανάπτυξης». Ειδικά για τις «Περιοχές Απολύτου Προστασίας της Φύσης», απαγορεύονται εγκαταστάσεις Α.Π.Ε. μόνο όταν στην Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη έχει τεκμηριωθεί η μη αντιστρεπτή επίπτωσή τους στο περιβάλλον.
Επιπλέον, το νομοσχέδιο με τη παρ.2 του άρθρου 9, αποκλείει εγκαταστάσεις Α.Π.Ε. μόνο από περιοχές απολύτου προστασίας της φύσης (υπό προϋποθέσεις), από κηρυγμένα μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και αρχαιολογικές ζώνες προστασίας Α΄ και από υγροτόπους Ramsar, ερχόμενο σε αντίθεση με το θεσμοθετημένο Ειδικό Πλαίσιο για τις Α.Π.Ε. στο οποίο ορίζονται περισσότερες περιοχές αποκλεισμού οι οποίες πλέον γίνονται δεκτικές τέτοιων εγκαταστάσεων (Εθνικοί Δρυμοί, Μνημεία της Φύσης, Αισθητικά Δάση, Οικότοποι Προτεραιότητας περιοχών που έχουν ενταχθεί ως Τόποι Κοινοτικής Σημασίας στο δίκτυο Natura 2000 κ.α.). Βέβαια από το παρόν νομοσχέδιο, δεν προτείνεται η κατάργηση - τροποποίηση των αντίστοιχων διατάξεων του θεσμοθετημένου Ειδικού Πλαισίου, δημιουργώντας σύγχυση και παρερμηνείες.
Οι υπό εξέταση Δήμοι Μονεμβάσιας, Βοιών και Ζάρακα αποτελούν μία ενιαία χωρική ενότητα με ομοειδή περιβαλλοντικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά, στους οποίους όμως παρατηρείται έλλειψη θεσμοθετημένων μέτρων και ζωνών προστασίας του φυσικού αλλά και πολιτιστικού περιβάλλοντος, έλλειψη που θα προσπαθήσουν να καλύψουν οι υπό εκπόνηση Χωροταξικές Μελέτες αλλά και άλλες προτεινόμενες από τα ΓΠΣ/ΣΧΟΟΑΠ μελέτες - δράσεις (π.χ. Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη, ένταξη Κάστρου Μονεμβάσιας στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO κ.α.).
Σύμφωνα με το θεσμοθετημένο Ειδικό Πλαίσιο για τις Α.Π.Ε. οι τρεις αυτοί Δήμοι ανήκουν στις Περιοχές Αιολικής Προτεραιότητας (Π.Α.Π.), ενώ ειδικά ο Δήμος Μονεμβάσιας χαρακτηρίζεται ως ΟΤΑ με υψηλό δείκτη τουριστικής ανάπτυξης. Σήμερα, και στους τρεις Δήμους, παρατηρείται έντονο ενδιαφέρον για χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων. Παράλληλα, οι Χωροταξικές Μελέτες που βρίσκονται σήμερα σε στάδιο διαβούλευσης, έχουν εντοπίσει αρκετές περιοχές οι οποίες διαθέτουν όλες τις προϋποθέσεις να χαρακτηριστούν ως περιοχές προστασίας της φύσης και του τοπίου. Στην αξία του φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής συνηγορεί η ύπαρξη 3 περιοχών του δικτύου Natura 2000 (2 Τόποι Κοινοτικής Σημασίας - GR2540001, GR2540002 και 1 Ζώνη Ειδικής Προστασίας - GR2540007).
Προκειμένου επομένως να εξεταστεί λεπτομερώς το φυσικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής, να οριοθετηθούν περιοχές προστασίας φύσης και τοπίου και να προληφθεί η ανεξέλεγκτη χωροθέτηση κυρίως αιολικών εγκαταστάσεων, απαιτείται η άμεση σύνταξη Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης με προτεραιότητα στη χρηματοδότησή της. Μέχρι τη σύνταξη αυτής της μελέτης και θεσμοθέτησης των ζωνών, προτείνεται αναστολή χορήγησης αδειών εγκατάστασης αιολικών σταθμών. Επιπλέον, απαραίτητη είναι και η σύνταξη ειδικής ορνιθολογικής μελέτης στη Ζώνη Ειδικής Προστασίας, όπως ορίζεται από το θεσμοθετημένο Ειδικό Πλαίσιο για τις Α.Π.Ε..
Μετά ταύτα προτείνουμε, στα πλαίσια της διαβούλευσης του Σχεδίου Νόμου για τις Α.Π.Ε., προτείνουμε στο Κεφάλαιο ΣΤ΄ άρθρο 23 (Πρόγραμμα Δράσης) του εγκριμένου Ειδικού Πλαισίου για τις Α.Π.Ε. ή στο άρθρο 13 (Μεταβατικές Διατάξεις) του Σχεδίου Νόμου να προστεθεί ως μέτρο, η σύνταξη Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών κατά προτεραιότητα στις περιοχές του δικτύου Natura 2000 που βρίσκονται σε Περιοχές Αιολικής Προτεραιότητας (Π.Α.Π.), όπως είναι εξάλλου οι Δήμοι Μονεμβάσιας, Βοιών και Ζάρακα.
Ειδικά για τη χερσόνησο του Μαλέα, παρά το γεγονός ότι δεν ανήκει σήμερα στις περιοχές του δικτύου Natura 2000, κρίνουμε ότι πρέπει να συμπεριληφθεί στην ανωτέρω Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη επειδή αποτελεί περιοχή σημαντικής οικολογικής αξίας, αφού εξάλλου ανήκε στον Επιστημονικό Κατάλογο Natura 2000 (βλ. επισυναπτόμενο χάρτη).
Αξίζει επίσης να σημειωθεί, πως σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας («Προσδιορισμός και Χαρτογράφηση των Ορνιθολογικά Ευαίσθητων στα Αιολικά Πάρκα Περιοχών της Ελλάδας», Ιανουάριος 2010), σημαντικές εκτάσεις των 3 Δήμων (Μονεμβάσιας, Βοιών και Ζάρακα), συμπεριλαμβανομένων των περιοχών Natura 2000 και της χερσονήσου του Μαλέα, χαρακτηρίζονται ως Ζώνες Αποκλεισμού Αιολικών Πάρκων.
2. Σύμφωνα με το άρθρο 9 παρ. 4, καταργείται το εδάφιο ε΄ της παρ. 2 του άρθρου 17 του Ειδικού Πλαισίου για τις Α.Π.Ε., προκειμένου να επιτρέπεται πλέον η χωροθέτηση και των φωτοβολταϊκών σε γεωργικές γαιές υψηλής παραγωγικότητας, με αποτέλεσμα να είναι πολύ πιθανή η συρρίκνωση των παραγωγικών αυτών εκτάσεων.
Οι υπό εκπόνηση Χωροταξικές Μελέτες έχουν εντοπίσει περιοχές με τέτοια χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγμα στο Δήμο Μονεμβάσιας, όπου συγκεκριμένη έκταση χαρακτηρίζεται από το ΣΧΟΟΑΠ ως Περιοχή Ελέγχου και Περιορισμού της Δόμησης, με απόλυτη προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και απαγόρευση της κατοικίας. Ενδεχόμενη όμως χωροθέτηση στη περιοχή πλήθους φωτοβολταϊκών θα άλλαζε δραματικά το χαρακτήρα της.
Σε περίπτωση όμως που υιοθετηθεί η προτεινόμενη από το Σχέδιο Νόμου τροποποίηση, προτείνεται τουλάχιστον ο καθορισμός μέγιστου ποσοστού εκμετάλλευσης των περιοχών «γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας», για εγκαταστάσεις Α.Π.Ε.
3. Σύμφωνα με τις παρ. 2 και 4(β.) του άρθρου 9 του Σχεδίου Νόμου, επιτρέπεται πλέον η χωροθέτηση Α.Π.Ε. σε περιοχές μνημείων μείζονος σημασίας (παρ. 5 ββ. του άρθρου 50 του Ν.3028/2002).
Σε κάθε περίπτωση κρίνεται απαραίτητη η άμεση καταγραφή, οριοθέτηση και θεσμοθέτηση των Αρχαιολογικών Χώρων στους Δήμους Μονεμβάσιας, Βοιών και Ζάρακα, προκειμένου να προστατευθούν από ασύμβατες πιθανόν χρήσεις, όπως μπορεί να είναι οι εγκαταστάσεις Α.Π.Ε., που προωθούνται τόσο επιτακτικά στις εν λόγω περιοχές. Επιπρόσθετα, για το Κάστρο της Μονεμβάσιας και την ευρύτερη περιοχή έχουν γίνει προτάσεις ένταξης στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, γεγονός που υπογραμμίζει την αναγκαιότητα των παραπάνω δράσεων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα του σημαντικού πολιτιστικού πλούτου της περιοχής, αποτελεί πρόσφατο έγγραφο της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας, που διεξάγει τα τελευταία χρόνια σημαντική έρευνα στη Χερσόνησο του Μαλέα, και αναφέρει ότι επεξεργάζεται την κήρυξη Αρχαιολογικών Χώρων στις περιοχές των Δήμων Βοιών και Μονεμβάσιας που παρουσιάζουν έντονο Αρχαιολογικό Ενδιαφέρον.
Οι υπό εκπόνηση Χωροταξικές Μελέτες έχουν εντοπίσει περιοχές με τέτοια χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγμα στο Δήμο Μονεμβάσιας, όπου συγκεκριμένη έκταση χαρακτηρίζεται από το ΣΧΟΟΑΠ ως Περιοχή Ελέγχου και Περιορισμού της Δόμησης, με απόλυτη προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και απαγόρευση της κατοικίας. Ενδεχόμενη όμως χωροθέτηση στη περιοχή πλήθους φωτοβολταϊκών θα άλλαζε δραματικά το χαρακτήρα της.
Σε περίπτωση όμως που υιοθετηθεί η προτεινόμενη από το Σχέδιο Νόμου τροποποίηση, προτείνεται τουλάχιστον ο καθορισμός μέγιστου ποσοστού εκμετάλλευσης των περιοχών «γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας», για εγκαταστάσεις Α.Π.Ε.
3. Σύμφωνα με τις παρ. 2 και 4(β.) του άρθρου 9 του Σχεδίου Νόμου, επιτρέπεται πλέον η χωροθέτηση Α.Π.Ε. σε περιοχές μνημείων μείζονος σημασίας (παρ. 5 ββ. του άρθρου 50 του Ν.3028/2002).
Σε κάθε περίπτωση κρίνεται απαραίτητη η άμεση καταγραφή, οριοθέτηση και θεσμοθέτηση των Αρχαιολογικών Χώρων στους Δήμους Μονεμβάσιας, Βοιών και Ζάρακα, προκειμένου να προστατευθούν από ασύμβατες πιθανόν χρήσεις, όπως μπορεί να είναι οι εγκαταστάσεις Α.Π.Ε., που προωθούνται τόσο επιτακτικά στις εν λόγω περιοχές. Επιπρόσθετα, για το Κάστρο της Μονεμβάσιας και την ευρύτερη περιοχή έχουν γίνει προτάσεις ένταξης στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, γεγονός που υπογραμμίζει την αναγκαιότητα των παραπάνω δράσεων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα του σημαντικού πολιτιστικού πλούτου της περιοχής, αποτελεί πρόσφατο έγγραφο της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας, που διεξάγει τα τελευταία χρόνια σημαντική έρευνα στη Χερσόνησο του Μαλέα, και αναφέρει ότι επεξεργάζεται την κήρυξη Αρχαιολογικών Χώρων στις περιοχές των Δήμων Βοιών και Μονεμβάσιας που παρουσιάζουν έντονο Αρχαιολογικό Ενδιαφέρον.
Θεωρούμε επομένως επιτακτική την οριοθέτηση και θεσμοθέτηση (έστω προσωρινά) των σημαντικότερων Αρχαιολογικών Χώρων πριν την εφαρμογή του Ειδικού Πλαισίου και του υπό διαβούλευση Σχεδίου Νόμου για τις Α.Π.Ε., προκειμένου να καθοριστούν περιοχές αποκλεισμού – ζώνες ασυμβατότητας κ.α.
γράφει ο σπυρος πετρολεκας
